موارد از تابعان و پيروانشان ارث مىبرند و ثبوت چنين ولايتى براى پيامبر ( ص ) در ميان مسلمانان مورد اتفاق است و حكم اين‌گونه پيمان در قسمتى از روايات خود اهل سنت نيز وارد گرديده است كه رسول خدا ( ص ) فرمود « انا وارث من لا وارث له » : من وارث آنم كه وارث ندارد . « 1 » باز در ثبوت چنين ولايت و پيمانى براى اوصيا و خلفاى اسلام ، جاى اشكال و ترديد نيست زيرا با دلايل قطعى ثابت گرديده است كه جانشينان پيامبر ( ص ) به مانند او از هر جهت نماينده وى مىباشند و كلمات علماى اماميه و رواياتى كه به طريق اهل بيت ( ع ) وارد گرديده متفقا اين معنى را ثابت نموده است . 3 - گاهى در اثر اين كه شخصى ايجاد آزادى در فردى نموده است ، يك نوع پيمان و ارتباط خاصى در ميان آن دو به وجود مىآيد كه اين پيمان هم سبب ارث خواهد بود . مثلا : اگر كسى بردهء خويش را آزاد نمود ، عقد و پيمانى در ميانشان به وجود مىآيد و اين نوع عقد را « ولاء عتق يا پيمان آزادى » مىنامند و آزادكننده از بردهء آزادشده خويش ارث مىبرد و در ميان علماى شيعه در اين مسئله اختلافى نيست و گروهى از علماى اهل سنت نيز به اين پيمان و سبب ارث بودن آن معتقدند . 4 - گاهى نيز ارث به وسيله پيمان و عقد ضمان محقق مىگردد و آن اين كه دو نفر پيمان مىبندند كه در زيان‌ها و جريمه‌ها به همديگر كمك اقتصادى كنند و جريمه يكديگر را به عهده بگيرند ، اين نوع پيمان هم كه « ضمان جريره » و يا « پيمان شركت در جريمه » ناميده مىشود ، به عقيدهء تمام علما و دانشمندان شيعه موجب ارث مىگردد و دو طرف « ضمان » از يكديگر ارث مىبرند و از علماى اهل سنت نيز ابو حنيفه و ياران وى در موضوع ارث به اين گونه پيمان و ضمان معتقدند . خلاصه اين كه : ادعاى نسخ در آيه مورد بحث منوط بر دو مطلب است : يكى اين كه : قسمت آخر آيه از نظر معنى مستقل و جدا از قسمت اول آن نباشد ، زيرا در اين صورت منظور از كلمه « نصيب » يارى و خير خواهى خواهد بود كه اين معنى قابل نسخ نيست ، چنان كه قبلا توضيح داديم . دوم اين كه : منظور از « عقد يمين » در همين قسمت از آيه شريفه تنها « ضمان جريره » ، يعنى همان پيمان شركت در جريمه باشد ، به شرط اين كه اين گونه پيمان را فعلا سبب ارث ندانيم و يا اين كه منظور از آن ، پيمان برادرى و پيمان‌هاى ديگر باشد كه به نظر تمام علما و به اجماع

--> ( 1 ) اين حديث را احمد و ابو داود و ابن ماجه نقل نموده‌اند . المنتقى ، 2 / 462 .